Jak ocenić ból u osoby, która nie mówi?

Jak „powiedzieć”, że nas coś boli kiedy nie możemy nic powiedzieć, ani ruszyć ręką? Wydaje się niemożliwe. Z takim problemem borykają się sparaliżowani 4-kończynowo pacjenci po urazach neurologicznych. Jest jednak na to rozwiązanie!

Dowiedz się, jak skuteczna komunikacja alternatywna wspiera niemówiących użytkowników w precyzyjnym wskazywaniu i obiektywnej ocenie bólu.

Ból jest doznaniem subiektywnym i w praktyce klinicznej opiera się głównie na tym, co pacjent jest w stanie zakomunikować.

U pacjentów neurologicznych ten proces jest zaburzony lub całkowicie niemożliwy.

W efekcie:

• pacjent / bliska osoba nie jest w stanie powiedzieć, że coś go boli
• nie potrafi określić natężenia ani lokalizacji bólu
• nie może opisać charakteru dolegliwości (np. kłujący, piekący)
• kontakt z nim może być ograniczony lub niestabilny

W takich sytuacjach personel medyczny lub rodzina musi opierać się na:

• obserwacji zachowania
• zmianach fizjologicznych (np. tętno, napięcie mięśniowe)
• skalach pośrednich lub behawioralnych

Jednak nawet te metody mają ograniczenia i mogą prowadzić do niedoszacowania bólu, szczególnie u pacjentów bez kontaktu logicznego.

Ocena bólu u pacjentów niewerbalnych jest jednym z największych wyzwań w praktyce klinicznej. Dotyczy szczególnie osób, które z powodu uszkodzenia mózgu lub choroby neurologicznej nie są w stanie samodzielnie opisać swoich dolegliwości.

Problem ten najczęściej dotyczy:

• pacjentów po udarze mózgu (np. z afazją lub zaburzeniami świadomości)
• pacjentów po urazach mózgu
• pacjentów przebywających na oddziałach intensywnej terapii (OIT)
• pacjentów w śpiączce lub stanie minimalnej świadomości
• osób z chorobami neurodegeneracyjnymi (np. SLA)
• pacjentów z mózgowym porażeniem dziecięcym
• osób z zaawansowaną demencją

W tych grupach brak możliwości komunikacji werbalnej nie oznacza braku bólu – oznacza jedynie, że jego rozpoznanie wymaga innych metod, a optymalnym rozwiązaniem jest odpowiednio dobrana komunikacja alternatywna.

Komunikowanie bólu lub innych dolegliwości to jedno z największych wyzwań, przed jakimi staje osoba niekomunikująca się werbalnie lub zmagająca się z głębokim niedowładem. Brak możliwości wyrażenia własnych potrzeb staje się barierą, która rodzi frustrację osób z różnymi problemami neurologicznymi i utrudnia skuteczną opiekę. Z myślą o rozwiązaniu tego problemu, narzędzia takie jak C-Eye X, eyeTAB czy neuroTAB  do komunikacji alternatywnej i rehabilitacji neurologicznej zostały wyposażone w dedykowany moduł „Ból i inne problemy„, dzięki któremu ocena samopoczucia osób niekomunikujących się staje się procesem intuicyjnym i precyzyjnym. Dzięki zaawansowanej technologii każda osoba niepełnosprawna zyskała narzędzie, by wzrokowo – lub w niektórych przypadkach dotykowo – jasno przekazać swoje odczucia bliskim oraz specjalistom.

W standardowych warunkach pacjent wskazuje miejsce bólu ręką lub opisuje je słownie.

U pacjentów neurologicznych często nie jest to możliwe – dlatego konieczne są alternatywne metody, takie jak:

• wskazywanie wzrokiem
• wybór odpowiedzi „tak”, „nie”, „nie wiem”, „czasami”
• wykorzystanie schematów ciała

Tablica Skala bólu umożliwia pacjentowi wskazanie na skali od 0 do 10 liczby odzwierciedlającej nasilenie bólu (0 – nie boli, 10 – ból nie do wytrzymania).

Skala dostępna jest w dwóch wariantach – jako skala numeryczna oraz skala obrazkowa.

Skala samopoczucia umożliwia pacjentowi wskazanie na skali numerycznej od 0 do 10 liczby odzwierciedlającej jego samopoczucie (0 – złe samopoczucie, 10 – dobre samopoczucie).

Wyobraźmy sobie sytuację po ciężkim urazie czaszkowo-mózgowym na skutek upadku lub wypadku komunikacyjnego. Często osoba niekomunikująca się werbalnie zachowuje pełną świadomość, ale brama do przekazania emocji pozostaje zamknięta.

Możliwość zaznaczenia swojego nastroju redukuje ogromny stres. Nawet gdy bezpośrednie komunikowanie bólu nie jest w danym momencie konieczne, zwykłe zasygnalizowanie rodzinie lub terapeucie poziomu zmęczenia przywraca użytkownikowi pewność siebie, a opiekunowi lub specjaliście  pozwala odpowiednio zaplanować kontynuację sesji terapeutycznej.

Brak możliwości komunikacji bólu może prowadzić do poważnych konsekwencji.

• Pacjent po udarze mózgu
  Często doświadcza bólu barku lub napięcia mięśniowego, ale z powodu afazji nie jest w stanie tego zgłosić. Nieleczony ból może prowadzić do pogorszenia rehabilitacji.
• Pacjent na OIT
  Może odczuwać duszność, ból pooperacyjny lub dyskomfort związany z pozycją ciała. Bez możliwości komunikacji objawy te mogą zostać przeoczone lub błędnie zinterpretowane.
• Pacjent z SLA
  Zachowuje świadomość, ale stopniowo traci możliwość ruchu i mowy. Bez odpowiednich narzędzi nie ma możliwości zgłoszenia bólu lub innych dolegliwości.
• Pacjent długoterminowo leżący
  Ból związany z odleżynami lub uciskiem może rozwijać się niezauważony, jeśli pacjent nie ma możliwości wskazania miejsca bólu.

W każdej z tych sytuacji kluczowe jest umożliwienie użytkownikowi aktywnego udziału w ocenie własnego stanu, a nie tylko poleganie na obserwacji.

Brak możliwości mówienia nie oznacza braku bólu – oznacza tylko, że trudniej go zauważyć.

W jaki sposób użytkownik niemówiący może precyzyjnie ocenić natężenie bólu?

Dzięki zaawansowanym systemom wspierającym komunikację alternatywną (takim jak C-Eye X, eyeTAB czy neuroTAB) osoba niemówiąca może korzystać ze specjalnych tablic interaktywnych. Umożliwiają one wskazanie poziomu dyskomfortu wzrokiem lub dotykiem – zarówno przy użyciu czytelnej skali obrazkowej z wyrazami twarzy, jak i klasycznej skali numerycznej od 0 do 10.

Dlaczego tradycyjne metody oceny bólu zawodzą u osób po udarze lub urazach neurologicznych?

Osoby po udarach (często zmagające się z afazją), urazach mózgu czy w stanach po wypadkach często zachowują pełną świadomość, ale nie mogą mówić ani poruszać kończynami. W takich warunkach personel lub rodzina muszą polegać na domysłach lub objawach fizjologicznych, co łatwo prowadzi do niedoszacowania bólu. Wprowadzenie nowoczesnych narzędzi pozwala użytkownikowi samodzielnie i bezbłędnie zasygnalizować źródło cierpienia.

Czy za pomocą modułu „Ból i inne problemy” można zgłosić coś więcej niż tylko ból fizyczny?

Tak. Moduł został zaprojektowany tak, aby użytkownik mógł przekazać otoczeniu znacznie szerszy wachlarz potrzeb. Oprócz lokalizacji bólu i skali samopoczucia, system pozwala na zgłaszanie problemów sensorycznych (np. zaburzenia widzenia, nadwrażliwość na dźwięki), a także podstawowych potrzeb fizjologicznych, takich jak uczucie zimna, pragnienie, głód czy dyskomfort związany z pozycją ciała.