Autorzy: Grzegorz Żurek, Karolina Kryś-Noszczyk, Bartosz Kunka, Marek Binder (2025)

Ocena wyższych czynności poznawczych – takich jak pamięć, uwaga, rozumienie mowy czy myślenie abstrakcyjne – u pacjentów z zaburzeniami świadomości (DOC) była dotąd uznawana za barierę nie do przejścia. Tradycyjne testy neuropsychologiczne wymagają od pacjenta reakcji ruchowej lub werbalnej. W efekcie osoby sparaliżowane i niemówiące były automatycznie wykluczone z rzetelnej diagnozy intelektualnej. Przełomowe badanie kliniczne opublikowane w prestiżowym czasopiśmie Nature – Scientific Reports (2025) udowadnia, że ten paradygmat właśnie uległ zmianie dzięki polskiej innowacji – cyfrowej skali CFA (Cognitive Functions Assessment).

PRZEBIEG BADANIA

W naszym badaniu klinicznym wzięło udział 31 pacjentów z ciężkimi zaburzeniami świadomości w stanie wegetatywnym (UWS) oraz stanie minimalnej świadomości (MCS). Do ich diagnozy wykorzystano specjalistyczną skalę CFA, zaimplementowaną na certyfikowanym systemie medycznym C-Eye X PRO z technologią śledzenia ruchu gałek ocznych (eye tracking). Aby sprawdzić powtarzalność, stabilność oraz dynamikę wyników w czasie, każdy pacjent przeszedł pełen proces diagnostyczny testem CFA 3-krotnie (w ramach trzech osobnych wizyt). 

Za pomocą eye trackingu, bez konieczności jakiegokolwiek ruchu ciała czy użycia głosu, skala CFA oceniła u pacjentów aż 6 kluczowych parametrów poznawczych: uwagę, rozumienie mowy, funkcje wzrokowo-przestrzenne, orientację osobistą, pamięć oraz myślenie abstrakcyjne. Wymienione funkcje były mierzone wielokrotnie, a wyniki porównano z uznanymi na świecie tradycyjnymi metodami klinicznymi.

KLUCZOWE WNIOSKI Z BADANIA

• Badanie kliniczne jednoznacznie udowodniło, że test CFA przeprowadzony z użyciem technologii eye trackingowej posiada niezwykle wysoką stabilność wyników w czasie. Pacjenci badani w różnych odstępach czasowych uzyskiwali sprawdzalne i spójne rezultaty.
• Pełna niezależność od czynników zewnętrznych (Inter-rater reliability).
  Wyniki uzyskiwane przez pacjenta w skali CFA są całkowicie niezależne od tego, który specjalista (lekarz, neuropsycholog czy terapeuta) przeprowadza badanie. Cyfryzacja procedury eliminuje subiektywizm ludzkiej interpretacji, dając obiektywny i porównywalny wynik w każdym ośrodku medycznym.
• Najbardziej poruszającym i ważnym klinicznie wnioskiem jest to, że u wielu pacjentów z głębokimi zaburzeniami świadomości wykazano zachowaną, wysoką sprawność poznawczą w konkretnych obszarach, np. doskonałe rozumienie mowy przy jednoczesnym braku możliwości ruchu. Skala CFA pozwala wykryć tzw. dysocjację poznawczo-ruchową (CMD) – sytuację, w której sprawny umysł jest „uwięziony” w niesprawnym ciele.
• Aż 2/3 pacjentów (66%) z ciężkimi stanami neurologicznymi z powodzeniem przeszło proces kalibracji wzrokowej i ukończyło test CFA na systemie C-Eye X PRO. Dowodzi to, że konstrukcja testu CFA jest idealnie dostosowana do możliwości percepcyjnych osób z różnymi uszkodzeniami mózgu.
• Niezwykła precyzja okulografii (eye trackingu): Badanie potwierdziło, że współczesna technologia śledzenia wzroku osiągnęła poziom precyzji, który pozwala na rejestrację mikroruchów gałek ocznych (takich jak fiksacje wzrokowe) u pacjentów w ciężkich stanach neurologicznych. Okulograf nie tylko zastępuje ruch ręką, ale staje się bezpośrednim przedłużeniem układu nerwowego pacjenta, rejestrując jego intencje i procesy decyzyjne na ekranie.

Wizualizacja wyników – co mówią nam wykresy naukowe?

Poniższe wykresy regresji Passing-Babloka przedstawiają zestawienie wyników ze skali CFA na systemie C-Eye X PRO (oś Y) z wynikami tradycyjnej skali medycznej CRS-R (oś X). Analiza dynamiki tych wykresów w poszczególnych punktach czasowych dostarcza kluczowych wniosków badawczych:

Pierwsza próba testu. Na samym początku wyniki z obu skal (CFA i CRS-R) są do siebie w miarę podobne (współczynnik wynosi r = 0.429). Pacjent dopiero uczy się obsługi urządzenia, więc jego uwaga i wyniki wzrokowe są jeszcze mocno powiązane z ogólnym, ciężkim stanem fizycznym.

Trzecia próba testu. Po kilku próbach dzieje się coś przełomowego – podobieństwo między wynikami niemal całkowicie znika (współczynnik wyraźnie spada do r = 0.307). Dlaczego? Ponieważ pacjent oswoił się z technologią i jego umysł „odkleił się” od niesprawnego ciała. Choć w tradycyjnym teście ruchowym (CRS-R) pacjent nadal wypada słabo, to badany wzrokiem (skalą CFA) zaczyna osiągać świetne wyniki!

Wykres podsumowujący. Zbiorcze zestawienie z 3 wizyt ostatecznie potwierdza tę zależność (współczynnik na poziomie r = 0.359). Udowadnia ono czarno na białym, że możliwości intelektualne pacjentów są zupełnie niezależne od ich sprawności fizycznej.

Zjawisko słabnącej korelacji między skalami wraz z upływem czasu (z 0.429 do 0.307) to najważniejszy, matematyczny dowód na istnienie dysocjacji poznawczo-ruchowej (CMD) u pacjentów.

Co to oznacza dla neurorehabilitacji?
Do tej pory terapia pacjentów z ciężkimi uszkodzeniami mózgu była prowadzona intuicyjnie. Skala CFA tworzy natomiast dla specjalistów kompletny, cyfrowy profil poznawczy pacjenta. Jeśli badanie wykaże, że pacjent ma sprawną pamięć i rozumie mowę, ale ma zaburzoną uwagę, terapeuci otrzymują gotową mapę drogową do terapii. Wiedzą dokładnie, które funkcje należy stymulować, a które wykorzystać jako pomost do komunikacji z pacjentem.

👉 Pełna treść publikacji (Nature Scientific Reports): Eye tracking as a novel approach to cognitive assessment in DOC patients…

FAQ – Ocena funkcji poznawczych z użyciem skali CFA 

1. Czym różni się skala CFA od tradycyjnych testów neuropsychologicznych?
   – Tradycyjne testy wymagają od pacjenta wskazania czegoś ręką lub odpowiedzi słownej. Skala CFA (Cognitive Functions Assessment) w systemie C-Eye X PRO pozwala na zbadanie 6 najważniejszych obszarów pracy mózgu wyłącznie za pomocą skupienia wzroku pacjenta na ekranie, całkowicie omijając barierę paraliżu ruchowego.

2. Czy wyniki skali CFA są wiarygodne i uznawane przez świat nauki?
   Tak. Nasze badanie kliniczne, o którym mowa w rygorystycznym, recenzowanym czasopiśmie Scientific Reports (grupa Nature, 2025) potwierdziło, że skala CFA spełnia najwyższe standardy metodologiczne. Posiada udowodnioną naukowo powtarzalność (rzetelność test-retest) oraz pełną niezależność od subiektywnej oceny osoby badającej.

3. Co to jest dysocjacja poznawczo-ruchowa (CMD) i jak skala CFA pomaga ją wykryć?
   Dysocjacja poznawczo-ruchowa to stan, w którym pacjent jest w pełni świadomy i sprawny intelektualnie, ale z powodu uszkodzenia obszarów mózgu odpowiadających za ruch, nie potrafi tego okazać ruchem ani mową. Skala CFA jako jedno z nielicznych narzędzi na świecie pozwala „zajrzeć” do umysłu takiego pacjenta za pomocą eye trackingu i udowodnić jego ukrytą świadomość.

4. Dla jakich placówek medycznych przeznaczona jest diagnostyczna skala CFA?
   – Skala CFA w systemie C-Eye X PRO to idealne rozwiązanie dla oddziałów intensywnej terapii, klinik neurologicznych, neurorehabilitacyjnych, ośrodków wybudzeń (np. typu „Budzik”) oraz dla neuropsychologów i terapeutów pracujących z pacjentami po ciężkich urazach czaszkowo-mózgowych oraz udarach mózgu.